Sezon maratonów już niedługo się rozpocznie. Uważni kibice zauważą biegaczy w ostatniej ćwiartce biegu, gdy nogi robią się ciężkie, a mięśnie zmęczone, wyciągających z kieszeni małą butelkę i popijających żółtozielony płyn. Ten napój to zalewa z ogórków kwaszonych, która podobno szybko łagodzi skurcze. Zarówno wśród amatorów, jak i sportowców zawodowych, napój ten uważany jest za cudowny środek. Hiszpański tenisista Carlos Alcaraz zaufał zalewie, gdy jego organizm odmówił posłuszeństwa w jednym z półfinałów Australian Open. Piłkarze reprezentacji Anglii ze sztywnymi nogami pili kwaśny napar podczas Mistrzostw Europy w 2024 roku. Używają go również przedstawiciele wielu innych dyscyplin sportowych: zawodowi futboliści amerykańscy oraz hokeiści. Czy ten napój naprawdę działa? A może pomaga tylko dlatego, że sportowcy w to wierzą?
Dlaczego mięśnie nagle zaczynają strajkować i dochodzi do niekontrolowanych skurczów
Ruch działa poprzez kurczenie i rozluźnianie mięśni. Skurcz występuje, gdy mięsień kurczy się nagle i mimowolnie, co często jest bolesne. Przyczyny występowania skurczów mięśni w trakcie lub bezpośrednio po wysiłku nie są w pełni poznane. Jedna z teorii głosi, że skurcze są spowodowane odwodnieniem. Zgodnie z tą teorią, brak wody w tkance powoduje skrócenie mięśnia. To zwiększa nacisk na zakończenia nerwowe, co z kolei może powodować skurcze mięśni. Jednak to wyjaśnienie nie zostało ostatecznie udowodnione. W badaniu przeprowadzonym w Szkocji przebadano 82 maratończyków po biegu. Piętnastu biegaczy, którzy osiągnęli porównywalne wyniki pod względem wydolności biegowej i poziomu wytrenowania, zgłosiło występowanie skurczów. Naukowcy nie stwierdzili istotnych różnic w objętości osocza krwi, co wskazywałoby na zaburzenia równowagi płynów Inna teoria sugeruje, że skurcze mięśni występują, ponieważ organizm traci wraz z potem minerały, takie jak potas, sód, magnez i wapń. Elektrolity te umożliwiają wiele funkcji organizmu. To podejście ma ponad 100 lat i wiele osób nadal zakłada, że niedobór magnezu, w szczególności, może często wywoływać skurcze łydek lub innych mięśni. Jednak badania wykazały, że skurczów nie da się natychmiast zatrzymać, spożywając substancje bogate w elektrolity podczas wysiłku. Elektrolity muszą najpierw zostać wchłonięte przez przewód pokarmowy i rozprowadzone po całym organizmie. Ich działanie może trwać wiele godzin. Działanie przeciwskurczowe jest powolne.
Nowszy model wyjaśniający sugeruje, że mięsień kurczy się, gdy jego układ sterowania traci równowagę. Mięsień jest kontrolowany przez wyspecjalizowane komórki nerwowe w mózgu lub rdzeniu kręgowym: niektóre neurony ruchowe wysyłają impulsy pobudzające - mięsień się kurczy. Ciało, działając jako przeciwwaga, wysyła impulsy hamujące - mięsień się rozluźnia. Kiedy mięsień jest przeciążony, może to prowadzić do tego, że sygnały aktywujące stają się silniejsze, a sygnały tłumiące słabsze - mięsień kurczy się w sposób niekontrolowany.
Prawda czy fałsz? Zalewa z ogórków kiszonych lekarstwem na skurcze mięśni
Prawdopodobnie to właśnie tutaj wchodzi w grę działanie solanki ogórkowej. Zazwyczaj składa się ona z wody, octu, nasion gorczycy, cebuli, soli, kopru i innych przypraw. Naukowcy podejrzewają, że kwas octowy może stymulować receptory w jamie ustnej i gardle, tzw. kanały TRP, i wywoływać odruch spowalniający nadaktywne sygnały nerwowe. Niektórzy idą nawet dalej: twierdzą, że nie trzeba pić soku z ogórków, aby powstrzymać skurcze. Wystarczy płukać gardło lub usta sokiem przez 20 do 30 sekund. Efekt pojawi się szybko. W badaniu przeprowadzonym na Uniwersytecie Stanowym Dakoty Północnej, odwodnionym uczestnikom, u których wystąpił skurcz stopy wywołany stymulacją elektryczną, dano do wyboru picie soku z ogórków kiszonych lub wody bez elektrolitów. Skurcz trwał średnio 85 sekund w pierwszej grupie i 134 sekundy w drugiej. Sok zatem skrócił czas trwania skurczów. Zdaniem naukowców, rezultatu tego nie da się wytłumaczyć ani szybkim przywróceniem równowagi płynów, ani elektrolitami zawartymi w zalewie ogórkowej. Przypisują to odruchowi w jamie ustnej i gardle.
Kwaśna „gaśnica” na skurcze mięśni? Cała prawda o zalewie z ogórków kiszonych
Jednak pogląd, że woda ogórkowa jest eliksirem na skurcze, nie jest pozbawiony kontrowersji. Australijskie badanie nie wykazało znaczącej różnicy w jej działaniu rozkurczowym w porównaniu ze zwykłą wodą. Naukowcy sportowi uważają, że zalewa może zmniejszyć i skrócić skurcze, ale nie jest to panaceum na wszystkie dolegliwości. Zmniejszenie intensywności aktywności również pomaga w walce ze skurczami. Jeśli to nie jest możliwe, na przykład podczas zawodów, można rozciągnąć dotknięty mięsień lub napiąć przeciwstawny; w przypadku przykurczonego mięśnia łydki, będzie to mięsień piszczelowy. Ciepło wspomaga krążenie krwi i może również rozluźnić mięsień. Jeśli skurcz mięśnia jest pożarem, to napoje izotoniczne, elektrolity, a zwłaszcza magnez, są środkami zapobiegawczymi. Zalewa z ogórków kiszonych działa raczej jak gaśnica.
